Τι σημαίνει σκέφτεσαι, από τον Πλάτωνα στο ChatGPT

Οι Έλληνες φιλόσοφοι μπορεί να μην γνώριζαν την τεχνολογία του 21ου αιώνα, αλλά οι ιδέες τους για τη διάνοια και τη σκέψη μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τι διακυβεύεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη του σήμερα.

Η εξέταση αρχαίων κειμένων προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες. Στην “Πολιτεία”, για παράδειγμα, ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί την αναλογία μιας “διαιρεμένης γραμμής” που χωρίζει τις ανώτερες και τις κατώτερες μορφές κατανόησης.

Δες περισσότερα άρθρα του iGuRu.gr όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google.

Το iGuRu.gr προτιμώμενη πηγή

Ο Πλάτωνας, ο οποίος δίδαξε τον τέταρτο αιώνα π.Χ., υποστήριζε ότι κάθε άτομο έχει μια διαισθητική ικανότητα να αναγνωρίζει την αλήθεια. Ονόμασε αυτήν την υψηλότερη μορφή κατανόησης: “νόηση”. Η νόηση επιτρέπει την κατανόηση πέρα από τη λογική, την πεποίθηση ή την αισθητηριακή αντίληψη. Είναι μια μορφή “γνώσης” – αλλά κατά την άποψη του Πλάτωνα, είναι επίσης και μια ιδιότητα της ψυχής.

Πιο χαμηλά, αλλά πιο πάνω από τη “διαιρετική γραμμή” του, βρίσκεται η “διάνοια” ή ο λόγος, που βασίζεται στην επιχειρηματολογία.

Κάτω από τη γραμμή (διαιρετική γραμμή), οι κατώτερες μορφές κατανόησής του είναι η “πίστη” ή η πεποίθηση, και η “εικασία”, η φαντασία.

Η Πίστη είναι η πεποίθηση που επηρεάζεται από την εμπειρία και την αισθητηριακή αντίληψη: εισροές που κάποιος μπορεί να εξετάσει κριτικά και να συλλογιστεί.

Ο Πλάτωνας ορίζει την εικασία, εν τω μεταξύ, σαν την αβάσιμη γνώμη που έχει τις ρίζες της στην ψευδή αντίληψη.

Στην ιεραρχία των νοητικών ικανοτήτων του Πλάτωνα, η άμεση, διαισθητική κατανόηση βρίσκεται στην κορυφή. Η κορυφή της ιεραρχίας οδηγεί σε αληθινή και απόλυτη γνώση, ενώ η βάση προσφέρεται για ψευδείς εντυπώσεις και πεποιθήσεις.

Αλλά η διαίσθηση, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι μέρος της ψυχής και ενσαρκώνεται στην ανθρώπινη μορφή. Η αντίληψη της πραγματικότητας υπερβαίνει το σώμα – αλλά εξακολουθεί να το χρειάζεται. Έτσι, ενώ ο Πλάτωνας δεν διαφοροποιεί τη “νοημοσύνη” και τη “σκέψη”, και μπορούμε να πούμε ότι οι διακρίσεις του μπορούν να μας βοηθήσουν να σκεφτούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Χωρίς να είναι ενσαρκωμένη, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μην “σκέφτεται” ή να “κατανοεί” με τον τρόπο που το κάνουν οι άνθρωποι. Η Εικασία – η κατώτερη μορφή κατανόησης, που βασίζεται σε ψευδείς αντιλήψεις – μπορεί να είναι παρόμοια με τις συχνές “παραισθήσεις” της Τεχνητής Νοημοσύνης, όταν επινοεί πληροφορίες που φαίνονται αληθείς αλλά στην πραγματικότητα είναι ανακριβείς.

Ο Αριστοτέλης, μαθητής του Πλάτωνα, ρίχνει περισσότερο φως στη νοημοσύνη και τη σκέψη.

Στο “Περί Ψυχής”, ο Αριστοτέλης διακρίνει την “ενεργητική” από την “παθητική” διάνοια. Η ενεργητική διάνοια, την οποία ονόμασε “νου”, είναι άυλη. Αποκτά νόημα από την εμπειρία, αλλά υπερβαίνει την σωματική αντίληψη.

Η παθητική διάνοια είναι σωματική, λαμβάνοντας αισθητηριακές εντυπώσεις χωρίς συλλογισμό. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτές οι ενεργητικές και παθητικές διαδικασίες, μαζί, αποτελούν τη “σκέψη”.

Σήμερα, η λέξη “νοημοσύνη” κατέχει μια λογική ποιότητα που οι υπολογισμοί της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν ενδεχομένως να αναπαράγουν. Ο Αριστοτέλης, ωστόσο, όπως και ο Πλάτωνας, υποστηρίζει ότι το να “σκέφτεσαι” απαιτεί μια ενσωμάτωση και υπερβαίνει μόνο τη λογική. Οι απόψεις του Αριστοτέλη για τη ρητορική δείχνουν επίσης ότι η σκέψη και η κρίση απαιτούν σώμα, συναίσθημα και εμπειρία.

Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε τη ρητορική ως πειθώ, αλλά στην πραγματικότητα αφορά περισσότερο την παρατήρηση: την παρατήρηση και την αξιολόγηση του πώς τα στοιχεία, το συναίσθημα και ο χαρακτήρας διαμορφώνουν τη σκέψη και τις αποφάσεις των ανθρώπων. Τα γεγονότα έχουν σημασία, αλλά τα συναισθήματα είναι αυτά που μας κινούν, κάτι που η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να το κάνει.

Τέλος, η έννοια της “φρόνησης” του Αριστοτέλη ρίχνει περαιτέρω φως στην ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να σκέφτεται.

Στο “Ηθικά Νικομάχεια”, ορίζει τη φρόνηση ως “πρακτική σοφία” ή “σύνεση”. Η “φρόνηση” περιλαμβάνει και την βιωματική εμπειρία που καθορίζει όχι μόνο τη σωστή σκέψη, αλλά και τον τρόπο εφαρμογής αυτών των σκέψεων σε “καλούς σκοπούς” ή ενάρετες πράξεις.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αναλύει μεγάλα σύνολα δεδομένων για να καταλήξει στα συμπεράσματά της, αλλά η “φρόνηση” δεν φτάνει για φτάσει τη σοφία και την ηθική διορατικότητα.

Ryan Leack Επίκουρος Καθηγητής Γραφής, Κολλέγιο Γραμμάτων, Τεχνών και Επιστημών στο USC Dornsife

TheConversation

newsbot

Αν και τα δελτία τύπου θα είναι από πολύ επιλεγμένα έως και σπάνια, είπα να περάσω … γιατί καμιά φορά κρύβονται οι συντάκτες.