Πριν από τέσσερις δεκαετίες, στις 14 Ιουνίου του 1985, πέντε υπουργοί υπέγραψαν τη Συμφωνία Σένγκεν (Schengen Agreement) στο επιβατηγό πλοίο Princess Marie Astrid. Με τα χρόνια, έχουν ενταχθεί περισσότερες στην συμφωνία. Αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει 29 κράτη μέλη από όλη την Ευρώπη με συνολικά περίπου 450 εκατομμύρια κατοίκους. Εκτός της ΕΕ, μέλη είναι επίσης η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και το Λιχτενστάιν. Κατ’ αρχήν, η συμμαχία αντιπροσωπεύει μια Ευρώπη χωρίς σύνορα. Ο Επίτροπος της ΕΕ για τη Μετανάστευση, Magnus Brunner, θεωρεί τη Schengen σαν «ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα» της ΕΕ. Ωστόσο, η συμφωνία πρέπει να συνεχίσει να εξελίσσεται ενόψει των νέων απειλών.
Ο έλεγχος μετατοπίζεται στον ψηφιακό τομέα
Αυτό που πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν είναι ότι ο χώρος Schengen συμβαδίζει με την αυξανόμενη, αλλά διαφορετική, επιτήρηση. Αντί για φυσικούς ελέγχους ταυτοτήτων, ο έλεγχος μετατοπίζεται σε άυλες περιοχές. Βασίζεται σε δεδομένα και είναι τεχνολογικά πιο εντατική. Τα σύνορα δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά έχουν μετατοπιστεί στον ψηφιακό τομέα. Στο πλαίσιο του προγράμματος “Έξυπνα Σύνορα”, συλλέγονται και ανταλλάσσονται πληροφορίες για τους ανθρώπους και τις κινήσεις τους σε μεγάλη κλίμακα, προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια.
Ταυτόχρονα, οι συμμετέχουσες χώρες ενισχύουν μαζικά την προστασία των εξωτερικών συνόρων της Schengen. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω περισσότερου προσωπικού – μόνο ο οργανισμός προστασίας των συνόρων της ΕΕ, Frontex, αναμένεται να αυξηθεί σε 10.000 υπαλλήλους έως το 2027 –, τεχνικού εξοπλισμού και εντατικής παρακολούθησης των μεταναστευτικών ροών.
Το κεντρικό μέσο ψηφιακής επιτήρησης είναι το Σύστημα Πληροφοριών της Schengen (SIS από το Schengen Information System). Πρόκειται για ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο βάσεων δεδομένων που επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εθνικών αρχών, όπως η αστυνομία, η δικαστική εξουσία και οι υπηρεσίες μετανάστευσης. Το SIS περιέχει ειδοποιήσεις για πρόσωπα και αντικείμενα, όπως κλεμμένα οχήματα, όπλα, και μέσα πληρωμής. Τα δεδομένα περιλαμβάνουν άτομα στα οποία πρέπει να απαγορευτεί η είσοδος και καταζητούμενα ή αγνοούμενα άτομα και πολλά άλλα. Περιλαμβάνει επίσης άτομα κατά των οποίων έχει εκδοθεί απόφαση απέλασης.
Το SIS σαν βάση για την επιτήρηση
Το Schengen Information System πρώτης γενιάς (SIS I) ήταν το σημαντικότερο έργο δικτύου πληροφορικής πριν από 40 χρόνια, χάρη στο οποίο οι πέντε πρώτοι υπογράφοντες μπόρεσαν να καταργήσουν τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Άρχισαν να αποθηκεύουν τις βάσεις δεδομένων αναζήτησης σε μια κοινή βάση δεδομένων. Μετά από καθυστέρηση περίπου έξι ετών, κυρίως λόγω τεχνικών προβλημάτων, το SIS II τέθηκε σε λειτουργία το 2013, αρχικά δοκιμαστικά. Επέτρεπε και την αποθήκευση βιομετρικών δεδομένων όπως εικόνες προσώπου, δακτυλικά αποτυπώματα και δείγματα DNA για τα καταζητούμενα άτομα.
Το τρίτο στάδιο, με το SIS III, λειτουργεί από τον Μάρτιο του 2023. Η εξέλιξη; Τεράστια, περιέχει και αποτυπώματα παλάμης, ενώ παραχωρείται πρόσβαση στην Europol, εθνικές αρχές μετανάστευσης και επιχειρησιακές ομάδες του Frontex σε όλες τις κατηγορίες ειδοποιήσεων.
Οι καταχωρίσεις και οι αναζητήσεις στο SIS αυξήθηκαν σημαντικά το 2024. Σύμφωνα με την τελευταία ετήσια έκθεση της EU-Lisa, του οργανισμού της ΕΕ που είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία συστημάτων πληροφορικής μεγάλης κλίμακας στον τομέα της ασφάλειας, οι αρχές στα κράτη της Schengen έψαχναν στη βάση δεδομένων πάνω από 41 εκατομμύρια φορές την ημέρα. Η αύξηση στις αναζητήσεις ατόμων είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή: το 2022, περίπου υπήρχαν 960.000 καταχωρίσεις, ενώ το 2024 ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε σχεδόν 1,7 εκατομμύρια. Συνολικά, η χρήση του δικτύου από τις συνοριακές αρχές είχε σαν αποτέλεσμα την πραγματοποίηση 948 απελάσεων πέρυσι.
Ο Γιώργος ακόμα αναρωτιέται τι κάνει εδώ….
