5 ιστορικές απαγορεύσεις στο internet που απέτυχαν και το μάθημα για την Ελλάδα

Το νομοσχέδιο για την απαγόρευση της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπερψηφίστηκε από τη Βουλή τα ξημερώματα της Παρασκευής, 23 Οκτωβρίου 2026, και θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο στοχεύει στην προστασία των ανηλίκων από τους ψηφιακούς κινδύνους και το ατελείωτο σκρολάρισμα.

Οι βασικοί άξονες λειτουργίας του νόμου περιλαμβάνουν:

• Ευθύνη στις πλατφόρμες: Η υποχρέωση για την αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών μεταφέρεται αποκλειστικά στις ίδιες τις εταιρείες των social media.
• Μέθοδοι ταυτοποίησης: Ο νόμος δεν επιβάλλει μια συγκεκριμένη εφαρμογή, αλλά απαιτεί από τις πλατφόρμες να χρησιμοποιήσουν κατάλληλες, αποτελεσματικές και αναλογικές τεχνικές λύσεις επαλήθευσης (age verification).
• Προστασία Προσωπικών Δεδομένων: Οι μηχανισμοί ελέγχου της ηλικίας θα πρέπει να λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να μη συλλέγονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απολύτως απαραίτητα.

Θα πετύχει το εγχείρημα; 

Η απάντηση δεν είναι άσπρη ή μαύρη. Υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα και για τις δύο πλευρές, καθώς η επιτυχία του μέτρου θα κριθεί στην πράξη.

Η ιστορία του διαδικτύου πάντως έχει αποδείξει πολλές φορές ότι η επιβολή οριζόντιων απαγορεύσεων στην τεχνολογία σπάνια φέρνει το επιθυμητό αποτέλεσμα, καθώς οι χρήστες βρίσκουν πάντα τεχνικά «παραθυράκια» για να τις παρακάμψουν.

Οι πιο χαρακτηριστικές ιστορικές περιπτώσεις κρατικών ή νομικών απαγορεύσεων που απέτυχαν στην πράξη:

1. Η απαγόρευση των Torrent και του File Sharing (ΗΠΑ & Ευρώπη)

• Η Απαγόρευση: Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι κυβερνήσεις και η βιομηχανία του θεάματος εξαπέλυσαν έναν ανελέητο δικαστικό και τεχνικό πόλεμο για να κλείσουν ιστοσελίδες διαμοιρασμού αρχείων (όπως το The Pirate Bay και το Napster παλαιότερα) και να απαγορεύσουν το κατέβασμα ταινιών και μουσικής.
• Γιατί απέτυχε: Κάθε φορά που οι αρχές «κατέβαζαν» έναν διακομιστή (server), την επόμενη ώρα ξεπηδούσαν δεκάδες καθρέφτες (mirrors) και εναλλακτικά sites (το λεγόμενο φαινόμενο Whack-a-Mole). Η πειρατεία μειώθηκε ουσιαστικά μόνο όταν εμφανίστηκαν φτηνές, νόμιμες και εύχρηστες εναλλακτικές λύσεις (όπως το Spotify και το Netflix), και όχι μέσω των απαγορεύσεων.

2. Το «Μεγάλο Τείχος Προστασίας» της Κίνας (The Great Firewall)

• Η Απαγόρευση: Η Κίνα έχει εφαρμόσει το πιο εξελιγμένο σύστημα διαδικτυακής λογοκρισίας στον κόσμο, απαγορεύοντας πλήρως την πρόσβαση σε Google, YouTube, Facebook, Instagram, Wikipedia και δυτικά μέσα ενημέρωσης.
• Γιατί απέτυχε (μερικώς): Αν και το κράτος ελέγχει τη μάζα του πληθυσμού, εκατομμύρια Κινέζοι πολίτες και έφηβοι χρησιμοποιούν καθημερινά VPN (Εικονικά Ιδιωτικά Δίκτυα) για να παρακάμψουν το τείχος. Η χρήση των VPN είναι τόσο διαδεδομένη που έχει δημιουργηθεί μια τεράστια «γκρίζα» αγορά, την οποία το Πεκίνο αδυνατεί να εκριζώσει πλήρως χωρίς να βλάψει την ίδια την οικονομία του.

3. Η απαγόρευση του TikTok και του WeChat στις ΗΠΑ (2020)

• Η Απαγόρευση: Το 2020, η αμερικανική κυβέρνηση εξέδωσε εκτελεστικά διατάγματα για την πλήρη απαγόρευση των κινεζικών εφαρμογών TikTok και WeChat από τα αμερικανικά app stores για λόγους εθνικής ασφάλειας.
• Γιατί απέτυχε: Τα ομοσπονδιακά δικαστήρια μπλόκαραν τις απαγορεύσεις, κρίνοντας ότι παραβιάζουν την ελευθερία του λόγου. Ακόμη όμως και στο διάστημα που η απαγόρευση ήταν ορατή, οι χρήστες άρχισαν να κατεβάζουν τις εφαρμογές αλλάζοντας την τοποθεσία των λογαριασμών τους (Apple ID / Google Play) σε άλλες χώρες ή κατεβάζοντας απευθείας τα αρχεία εγκατάστασης (APKs) από το internet.

4. Το μπλοκάρισμα της Wikipedia στην Τουρκία (2017–2020)

• Η Απαγόρευση: Τον Απρίλιο του 2017, η Τουρκική Αρχή Τεχνολογιών Πληροφορικής μπλόκαρε πλήρως την πρόσβαση στη Wikipedia, επειδή η πλατφόρμα αρνήθηκε να αφαιρέσει άρθρα που ασκούσαν κριτική στην κυβέρνηση για σχέσεις με τρομοκρατικές οργανώσεις.
• Γιατί απέτυχε: Μέσα σε λίγες ώρες, δημιουργήθηκαν εκατοντάδες «ανεπίσημα» αντίγραφα της Wikipedia (mirrors) προσβάσιμα από την Τουρκία χωρίς VPN. Παράλληλα, οι Τούρκοι χρήστες στράφηκαν μαζικά σε εναλλακτικούς browsers (όπως ο Opera που έχει ενσωματωμένο VPN) και στο δίκτυο Tor, καθιστώντας την απαγόρευση εντελώς αναποτελεσματική μέχρι που το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας την ακύρωσε το 2020.

5. Η απαγόρευση του Porn Laws / Age Verification στο Ηνωμένο Βασίλειο (2017-2019)

• Η Απαγόρευση: Το 2017, η Βρετανία ψήφισε νόμο που απαιτούσε από τις ιστοσελίδες ενηλίκων να εφαρμόσουν αυστηρή επαλήθευση ηλικίας (μέσω πιστωτικών καρτών ή ειδικών πάσων από καταστήματα) για να προστατευτούν οι ανήλικοι.
• Γιατί απέτυχε: Μετά από συνεχείς αναβολές, ο νόμος εγκαταλείφθηκε οριστικά το 2019 χωρίς να εφαρμοστεί ποτέ. Οι αρχές συνειδητοποίησαν ότι οι τεχνικές προκλήσεις ήταν ανυπέρβλητες, οι κίνδυνοι για τη διαρροή προσωπικών δεδομένων των πολιτών τεράστιοι, και η παράκαμψη μέσω ενός απλού, δωρεάν VPN χρειαζόταν μόλις δύο κλικ από οποιονδήποτε έφηβο.

Οι ιστορικές αποτυχίες των διαδικτυακών απαγορεύσεων λειτουργούν σαν ένας εξαιρετικός οδηγός πρόβλεψης για το τι θα αντιμετωπίσει ο νέος νόμος στην Ελλάδα από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Αναλύοντας το παρελθόν, προκύπτουν τρία βασικά συμπεράσματα για το μέλλον του μέτρου στη χώρα μας:

1. Ο νόμος θα μειώσει τη χρήση, αλλά δεν θα την εξαφανίσει

Όπως συνέβη με το file sharing και το Great Firewall της Κίνας, καμία απαγόρευση δεν πέτυχε 100% στεγανότητα.
• Το μέλλον στην Ελλάδα: Ο νόμος θα είναι αποτελεσματικός για τη μάζα των παιδιών (π.χ. ηλικίες 9-12) που δεν έχουν τις τεχνικές γνώσεις ή τη διάθεση να ψάξουν παρακάμψεις.
• Το «κενό»: Οι έφηβοι 13-14 ετών, που είναι τεχνολογικά πιο ώριμοι, θα βρουν γρήγορα τρόπους παράκαμψης, μετατρέποντας τη χρήση των social media σε μια ημι-παράνομη «γκρίζα» δραστηριότητα.

2. Το VPN έχει γίνει ήδη η νέα μόδα

Η περίπτωση της Wikipedia στην Τουρκία και του Ηνωμένου Βασιλείου έδειξε ότι το VPN είναι ο απόλυτος «εχθρός» των τοπικών γεωγραφικών περιορισμών.

• Το μέλλον στην Ελλάδα: Μόλις ενεργοποιηθεί ο αποκλεισμός, οι οδηγοί για το «πώς να κατεβάσεις δωρεάν VPN στο κινητό» θα γίνουν viral στα ελληνικά σχολεία. Αν ένα παιδί εμφανίσει τη συσκευή του ότι βρίσκεται π.χ. στη Γερμανία ή την Ιταλία (όπου δεν ισχύει αντίστοιχος εθνικός νόμος), η πλατφόρμα δεν θα του ζητήσει ποτέ το ελληνικό Kids Wallet.

3. Το βάρος μετακινείται από το κράτος στην Big Tech

Η αποτυχία του βρετανικού νόμου για το age verification οφειλόταν στο ότι το κράτος προσπάθησε να ελέγξει απευθείας τους χρήστες. Η Ελλάδα, ακολουθώντας την ευρωπαϊκή τάση, αντέστρεψε τους όρους: το πρόβλημα ανήκει στις πλατφόρμες, όχι στην κυβέρνηση.

• Το μέλλον στην Ελλάδα: Επειδή τα πρόστιμα αγγίζουν το 6% του παγκόσμιου τζίρου, εταιρείες όπως η Meta και η ByteDance (TikTok) δεν θα αγνοήσουν τον νόμο. Θα αναγκαστούν να αναπτύξουν εξελιγμένα συστήματα (π.χ. σάρωση προσώπου με AI για εκτίμηση ηλικίας – age estimation), τα οποία όμως θα δοκιμαστούν σκληρά στην πράξη από την εφευρετικότητα των εφήβων.

Όπως καταλαβαίνετε ο νέος νόμος στην Ελλάδα δεν θα λειτουργήσει σαν ένα αδιαπέραστο ψηφιακό τείχος, αλλά περισσότερο σαν μια ψηφιακή ζώνη ασφαλείας. Όπως η ζώνη στο αυτοκίνητο δεν εξαφάνισε τα τροχαία ατυχήματα αλλά μείωσε τους θανάτους, έτσι και αυτός ο νόμος αναμένεται να περιορίσει δραστικά τον χρόνο των πολύ μικρών παιδιών στις πλατφόρμες, ακόμη κι αν οι μεγαλύτεροι έφηβοι συνεχίσουν να βρίσκουν παραθυράκια.

• Φαινόμενο “Whack-a-Mole” & File Sharing: Giblin, R. (2011). “Code Wars: 10 Years of P2P Software Litigation“. Μια ακαδημαϊκή επισκόπηση της αποτυχίας των δικαστικών απαγορεύσεων κατά των Torrent sites.
  The Great Firewall & Παράκαμψη VPN:
• Roberts, M. E. (2018). “Censored: Distraction and Diversion Inside China’s Great Firewall”. Princeton University Press. Ανάλυση του πώς η τεχνολογία VPN δημιουργεί «ρωγμές» στα κρατικά συστήματα φιλτραρίσματος.
• Αποτυχία του Age Verification στο Ηνωμένο Βασίλειο: Digital Economy Act 2017 (UK Parliament). Η επίσημη ανακοίνωση της βρετανικής κυβέρνησης (Οκτώβριος 2019) για την οριστική εγκατάλειψη του Part 3 του νόμου λόγω τεχνικών αδυναμιών και ζητημάτων ιδιωτικότητας.
• Μπλοκάρισμα Wikipedia στην Τουρκία: Απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας (Δεκέμβριος 2019, Y. No: 2017/22355), η οποία έκρινε ότι η τριετής απαγόρευση της Wikipedia παραβίαζε τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ αποδείχθηκε τεχνικά αναποτελεσματική λόγω των IP mirrors.

×Πρωτότυπο ↗