Φημολογείται ότι πάνω από το 90% της υποδομής cloud της Ευρώπης ελέγχεται από αμερικανικές εταιρείες. Αν συμβαίνει αυτό, μια τεράστια ποσότητα δεδομένων που ανήκουν σε ευρωπαϊκές διοικήσεις, πολίτες και εταιρείες, μπορούν να ελεγχθούν από τις αμερικανικές αρχές, αφού πλέον μπορούν να έχουν πρόσβαση με τον Νόμο περί Cloud των ΗΠΑ (US Cloud Act).
Η ανησυχία για αυτήν την κατάσταση έχει αυξηθεί σε όλη την Ευρώπη πολύ πριν η νέα αμερικανική κυβέρνηση αρχίσει να καθιστά σαφές ότι δεν ενδιαφέρεται για δεκαετίες πολιτικής συνύπαρξης μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ.
Παραδείγματα αυτής της ανησυχίας μπορούν να βρεθούν εύκολα στο διαδίκτυο:
Το Ολλανδικό Κέντρο για την Κοινή Χρήση Δεδομένων και το Cloud προωθεί την ανάγκη μετάβασης σε μια ευρωπαϊκή ομοσπονδιακή υποδομή cloud.
Η ελβετική κυβέρνηση δέσμευσε 231 εκατομμύρια δολάρια το 2023 για την κατασκευή μιας εθνικής υπηρεσίας cloud που έχει σχεδιαστεί για να διατηρεί ευαίσθητα κυβερνητικά δεδομένα εντός των συνόρων της.
Η επίσημη επιτροπή που από το 1978 προστατεύει το ψηφιακό απόρρητο και τα δικαιώματα των Γάλλων πολιτών, το 2024 ζήτησε την ευρύτερη ευρωπαϊκή υιοθέτηση της γαλλικής πιστοποίησης SecNumCloud, μόνο και μόνο για την προστασία των ευρωπαϊκών ευαίσθητων δεδομένων που αποθηκεύονται από εταιρείες που υπόκεινται σε μη ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το GAIA-X project, που ξεκίνησε το 2019 από τη Γαλλία και τη Γερμανία, στοχεύει στη δημιουργία μιας ομοσπονδιακής, ασφαλούς και κυρίαρχης υποδομής ψηφιακού cloud για την Ευρώπη.
Συνολικά, φαίνεται να υπάρχει μεγάλη ευαισθητοποίηση και πολλές προσπάθειες για την επίτευξη μιας ανεξαρτησίας με την μεταφορά του cloud στην Ευρώπη, έτσι δεν είναι;
Όχι απαραίτητα. Αυτές και πολλές άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες σε όλη την Ευρώπη είναι καλές και χρειάζονται, αλλά το ερώτημα είναι: είναι αρκετές για να επιτύχουν ουσιαστική ανεξαρτησία cloud και κυριαρχία δεδομένων στην Ευρώπη, με τρόπους και σε επίπεδα που θα έχουν σημασία;
Αυτό δεν είναι βέβαιο. Το πιο προφανές πρόβλημα, το οποίο θα οδηγούσε σε σπατάλη χρόνου, χρημάτων και καλής θέλησης, θα ήταν η μη υιοθέτηση 100% του ελεύθερου/ανοιχτού λογισμικού και της καθιέρωσης πραγματικά ανοιχτών ψηφιακών προτύπων.
Η κοινή χρήση και η επαναχρησιμοποίηση λογισμικού, καθώς και η υιοθέτηση ανοιχτών ψηφιακών προτύπων, είναι απαραίτητες για μια επιτυχία μεγάλης κλίμακας, πολύπλευρων έργων όπως αυτά. Μέχρι στιγμής όμως αυτά τα διαφορετικά έργα και προσεγγίσεις φαίνεται να ακολουθούν τον δικό τους δρόμο.
Δύο ακόμη σοβαρά αδύνατα σημεία.
1. Αυτές οι πρωτοβουλίες τείνουν να είναι λύσεις μόνο από πάνω προς τα κάτω, αφού δεν ενσωματώνονται σε ευρύτερες στρατηγικές που περιλαμβάνουν όλους τους πολίτες.
Αν και ο συντονισμός και η ρύθμιση από πάνω προς τα κάτω σε επίπεδο ΕΕ είναι απολύτως απαραίτητα, δεν θα κάνει την διαφορά εκτός αν συνδυαστεί με τη συμμετοχή των πολιτών, τη σοβαρή ψηφιακή εκπαίδευση και (ελπίζω) μια ρητή απαγόρευση της χρήσης ιδιόκτητων, μη συμβατών με την ΕΕ συστημάτων σε ορισμένα πλαίσια, όπως σχολεία ή επίσημες πολιτικές επικοινωνίες.
Στη χειρότερη περίπτωση, η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών cloud από πάνω προς τα κάτω θα αντικαταστήσει μόνο αυτόν που έχει τον ελέγχο με έναν άλλο.
2. Κάθε προτεινόμενο έργο θα βλάψει λίγο ή πολύ την αύξηση του ΑΕΠ, αν δεν απαιτείται ρητά να συμβάλει σε αυτήν. Αυτό είναι ασυμβίβαστο με την “κυριαρχία δεδομένων”, ανεξάρτητα από το ποιος το κάνει ή ποιες άδειες λογισμικού χρησιμοποιούνται.
Γιατί; Όσον αφορά τις ψηφιακές υπηρεσίες, η ανάγκη να βγάλουμε όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα αναπόφευκτα θα δημιουργήσει μια άλλη ανάγκη, η οποία είναι η συλλογή και η επεξεργασία όσο το δυνατόν περισσότερων δεδομένων.
Από τη μία πλευρά, μια τέτοια ανάγκη θα είχε σοβαρές περιβαλλοντικές και γεωπολιτικές συνέπειες για μια Ευρώπη που ήδη δεν μπορεί να ελέγξει τα ηλεκτρονικά απόβλητα και μόλις έχει αρχίσει να κατασκευάζει τη δική της μικροηλεκτρονική.
Από την πλευρά της κυριαρχίας, ακόμη και αν δεν είχε ουσιαστικές επιπτώσεις, η ανεξέλεγκτη παραγωγή και συλλογή δεδομένων θα μπορούσε να συμβεί μόνο με την ανοχή της ολοκληρωμένης παρακολούθησης ή με υπηρεσίες που έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα να είναι τόσο εθιστικές όσο το TikTok, το Facebook ή το Instagram.
Αν αφηνόταν στον ιδιωτικό τομέα, το τελικό αποτέλεσμα της ανάπτυξης των ευρωπαϊκών cloud και υπηρεσιών λογισμικού που έχουν σχεδιαστεί ή απαιτούνται για την αύξηση του ΑΕΠ, θα κατέληγε σε μια απλή αντικατάσταση των αμερικανικών εταιρειών με ευρωπαϊκές που θα ήταν εξίσου ανεξέλεγκτες και θα είχαν τις ίδιες επιπτώσεις στον δημόσιο διάλογο, την ψυχική υγεία και την ιδιωτικότητα.
Ακόμα και αν οι κυβερνήσεις ήταν υπεύθυνες
Ακόμα κι αν αυτά τα cloud και οι υπηρεσίες διαχειρίζονταν με τις καλύτερες προθέσεις στον κόσμο, από διαφανείς και πραγματικά υπεύθυνες κυβερνήσεις, δεν θα θέλαμε να είναι κυρίαρχες σε δεδομένα που δεν θα έπρεπε να υπάρχουν εξαρχής, ή τουλάχιστον δεν θα έπρεπε να συγκεντρώνονται ποτέ σε κανένα cloud.
Συνοψίζοντας, το 100% ευρωπαϊκά cloud και οι ψηφιακές υπηρεσίες είναι απαραίτητα επειγόντως. Θα κάνουν όμως την Ευρώπη ένα καλύτερο μέρος μόνο αν είναι πολύ μικρότερα και λιγότερο διψασμένα για όλο και περισσότερα δεδομένα από τα cloud και τις υπηρεσίες που θα αντικαταστήσουν.
Αν και τα δελτία τύπου θα είναι από πολύ επιλεγμένα έως και σπάνια, είπα να περάσω … γιατί καμιά φορά κρύβονται οι συντάκτες.
