Στις 23 Οκτωβρίου η Βουλή ψήφισε το νομοσχέδιο του υπουργού Επικρατείας Άκη Σκέρτσου για την “Απαγόρευση χρήσης επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους“. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, τα παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να έχουν λογαριασμό σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το νομοσχέδιο πέρασε μόνο με τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας. Το ΠΑΣΟΚ ψήφισε “παρών”, ενώ ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνική Λύση, ΚΚΕ, Νίκη και Πλεύση Ελευθερίας καταψήφισαν, εκφράζοντας κυρίως επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα του μέτρου.
Τι προβλέπει ο νόμος
- Ποιοι επηρεάζονται: όλα τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2013 ή αργότερα. Ο νόμος μετρά την ηλικία με βάση το έτος γέννησης: όσοι γεννήθηκαν το 2012 ή νωρίτερα θεωρείται ότι έχουν κλείσει τα 15 την 1η Ιανουαρίου 2027, ανεξάρτητα από τον μήνα γέννησης.
- Ποιες υπηρεσίες: τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως Facebook, Instagram, TikTok και LinkedIn. Δεν υπάρχει κλειστή λίστα: κριτήριο είναι το είδος της υπηρεσίας, όχι το όνομά της. Ο νόμος δεν αφορά γενικά το διαδίκτυο ή την τεχνολογία.
- Υπάρχοντες λογαριασμοί: καμία εξαίρεση. Οι λογαριασμοί που άνοιξαν πριν από τον νόμο πρέπει να συμμορφωθούν με το όριο ηλικίας.
- Συναίνεση γονέα: δεν αποτελεί εξαίρεση. Ένα παιδί 13 ετών δεν μπορεί να έχει λογαριασμό ακόμη κι αν συμφωνούν οι γονείς του.
- Ποιος ελέγχει: οι πλατφόρμες. Πρέπει να χρησιμοποιούν “κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές” μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας. Η απλή δήλωση ημερομηνίας γέννησης δεν θεωρείται αρκετή.
- Κυρώσεις: ο νόμος δεν προβλέπει πρόστιμα για παιδιά ή γονείς. Η εφαρμογή στηρίζεται στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες της ΕΕ (DSA) και στον ν. 5099/2024, με τον οποίο η ΕΕΤΤ είναι η αρμόδια ελληνική αρχή για τις καταγγελίες κατά των πλατφορμών. Το DSA προβλέπει πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου.
Πώς θα γίνεται η επαλήθευση: Kids Wallet και Gov.gr Wallet
Ο νόμος δεν επιβάλλει συγκεκριμένη εφαρμογή. Αναφέρει ως παραδείγματα το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, που ακολουθούν τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές, αλλά οι πλατφόρμες μπορούν να χρησιμοποιήσουν και άλλες ισοδύναμες λύσεις που συμφωνούν με το δίκαιο της ΕΕ.
Η ιδέα είναι το “διακριτικό ηλικίας” (age token): η εφαρμογή δεν στέλνει στην πλατφόρμα ημερομηνία γέννησης, όνομα ή αριθμό ταυτότητας, μόνο ένα σήμα “πάνω” ή “κάτω” από το όριο. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε η κυβέρνηση, αν μια πλατφόρμα δεν μπορεί να κρίνει την ηλικία ενός χρήστη, μπορεί να του δείξει κωδικό QR για να τον σκανάρει με το Kids Wallet ή το Gov.gr Wallet. Το Kids Wallet χρησιμοποιείται ήδη για τον έλεγχο ηλικίας στην πώληση αλκοόλ και καπνού.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς
Ο νόμος δεν υποχρεώνει τους γονείς να εγγραφούν σε κάποια εφαρμογή. Πρακτικά, αυτό που αξίζει να κάνετε πριν τον Ιανουάριο:
- Μιλήστε με το παιδί πριν κλειδώσει ο λογαριασμός του. Για ένα 13χρονο, το ξαφνικό κλείσιμο του Instagram σημαίνει απώλεια φωτογραφιών, συζητήσεων και επαφών. Βοηθήστε το να κατεβάσει τα δεδομένα του: όλες οι μεγάλες πλατφόρμες έχουν επιλογή «Λήψη των πληροφοριών σας» στις ρυθμίσεις.
- Κοιτάξτε τις εφαρμογές που μένουν εκτός. Ο νόμος αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το πού ακριβώς θα μπει το όριο για εφαρμογές μηνυμάτων, παιχνίδια με συνομιλία ή πλατφόρμες βίντεο δεν είναι σαφές. Οι γονικοί έλεγχοι σε αυτές εξακολουθούν να χρειάζονται.
- Ενημερωθείτε για τους γονικούς ελέγχους στη σελίδα parco.gov.gr του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Το επιχείρημα της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το μέτρο σαν αναγκαίο, αναλογικό και συμβατό με το δίκαιο της ΕΕ, και σαν προστασία από τον ψηφιακό εθισμό. Επικαλείται στοιχεία όπως ότι μόνο το 48% των παιδιών δηλώνουν ότι νιώθουν ασφαλείς στο διαδίκτυο, ότι το 17% των παιδιών 11 έως 15 ετών ανέφεραν ότι έπεσαν θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης το 2021–2022, και ότι ένας στους τέσσερις μαθητές της δευτεροβάθμιας παραδέχεται υπερβολική χρήση. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου συνέκρινε το μέτρο με τους περιορισμούς στην πώληση αλκοόλ και καπνού σε ανηλίκους. Η κυβέρνηση επέλεξε επίσης να μην περιμένει τον ευρωπαϊκό νόμο που ετοιμάζεται (EU Kids Act).
Γιατί πολλοί αμφιβάλλουν
Το όριο των 15 υπάρχει ήδη από το 2019. Η Ελλάδα όρισε τα 15 ως ηλικία ψηφιακής συναίνεσης όταν εφάρμοσε τον GDPR. Κανείς δεν υποχρέωσε τις πλατφόρμες να το τηρήσουν, και σήμερα ένα παιδί 12 ετών απλώς δηλώνει ότι είναι 19. Ο νέος νόμος λέει ότι αυτό δεν αρκεί, αλλά η εφαρμογή περνά πάλι από τις ίδιες τις πλατφόρμες.
Το VPN. Η Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ) υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε τεχνική λύση θα παρακάμπτεται “με απλά μέσα, όπως η χρήση VPN” (οι επικρίσεις αφορούσαν το σχέδιο νόμου του καλοκαιριού, αλλά ισχύουν και για τον τελικό νόμο). Ένα παιδί που συνδέεται μέσω VPN από άλλη χώρα εμφανίζεται στην πλατφόρμα σαν χρήστης εκτός Ελλάδας.
Η κοινή συσκευή. Λύσεις που επαληθεύουν μια συσκευή ή έναν λογαριασμό δεν ξέρουν ποιος κάθεται μπροστά στην οθόνη. Ένας γονιός, ένα μεγαλύτερο αδελφάκι ή ένας φίλος 16 ετών μπορεί να επαληθεύσει και να δώσει το κινητό.
Η ανωνυμία. Η ΕΠΕ επισημαίνει ότι η υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας “καταργεί στην πράξη το δικαίωμα στην ανωνυμία στο διαδίκτυο”. Για να αποδείξει ένα παιδί ότι είναι κάτω από 15, πρέπει να αποδείξει και κάθε ενήλικας ότι είναι πάνω από 15. Το “διακριτικό ηλικίας” δεν στέλνει προσωπικά στοιχεία στην πλατφόρμα, αλλά προϋποθέτει ότι όλοι περνάμε από ένα κρατικό ή πιστοποιημένο wallet.
Η μετακίνηση αλλού. Όταν κλείνουν οι μεγάλες πλατφόρμες, τα παιδιά δεν σταματούν να επικοινωνούν: πάνε σε μικρότερες εφαρμογές, με λιγότερη εποπτεία και χειρότερα εργαλεία ασφαλείας. Το ίδιο επιχείρημα χρησιμοποίησε και η Meta στην Αυστραλία.
Τι δείχνει η Αυστραλία
Η Αυστραλία απαγόρευσε τα social media για κάτω των 16 στις 10 Δεκεμβρίου 2025, για δέκα πλατφόρμες: Facebook, Instagram, Threads, TikTok, Snapchat, X, Reddit, YouTube, Twitch και Kick. Οι εφαρμογές μηνυμάτων, όπως το WhatsApp, εξαιρέθηκαν.
Τον Ιανουάριο η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι 4,7 εκατομμύρια λογαριασμοί παιδιών “απενεργοποιήθηκαν ή περιορίστηκαν”. Ο αριθμός προέρχεται από τις ίδιες τις πλατφόρμες, δεν αναλύεται ανά πλατφόρμα και δεν λέει πόσοι λογαριασμοί υπήρχαν συνολικά.
Πιο αποκαλυπτική είναι η έρευνα του Επιτρόπου eSafety, που παρακολουθεί πάνω από 4.100 παιδιά και τις οικογένειές τους για δύο χρόνια. Τρεις μήνες μετά την εφαρμογή:
Τρεις μήνες μετά την απαγόρευση στην Αυστραλία, οι λογαριασμοί μειώθηκαν, η πρόσβαση ελάχιστα. Πηγή: eSafety Commissioner, μέσω Engadget.
- Τα παιδιά με λογαριασμό σε πλατφόρμα της απαγόρευσης έπεσαν από 52,4% σε 42,1%.
- Όμως το 81,5% εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί κάποια από αυτές τις πλατφόρμες, μόλις 4,4 μονάδες λιγότερο από πριν.
- Τα μισά παιδιά είπαν ότι καμία πλατφόρμα δεν τους είχε ζητήσει ακόμη επαλήθευση ηλικίας.
- Πάνω από 37% είχαν λογαριασμό με δηλωμένη ηλικία πάνω από 16.
- Περίπου 11% είπαν ότι τους βοήθησαν οι γονείς τους να παρακάμψουν τους περιορισμούς.
- Μόνο 7,4% χρησιμοποίησαν VPN. Τα παιδιά δεν χρειάστηκαν «hacking»: αρκούσε μια ψεύτικη ημερομηνία γέννησης ή η βοήθεια ενός ενήλικα.
Η Επίτροπος Julie Inman Grant δήλωσε ότι το μέτρο αρχίζει να έχει αποτέλεσμα, αλλά ότι οι πλατφόρμες δεν εμπόδιζαν αποτελεσματικά τους ανηλίκους στους πρώτους τρεις μήνες, και ότι η πραγματική επίδραση θα φανεί σε γενιές, όχι σε εβδομάδες.
Η ελληνική εκδοχή έχει μια διαφορά υπέρ της: την κρατική επαλήθευση με wallet, που η Αυστραλία δεν έχει. Αν οι πλατφόρμες τη χρησιμοποιήσουν σοβαρά, το “δηλώνω ότι είμαι 19” δεν θα αρκεί. Το ερώτημα είναι αν θα τη χρησιμοποιήσουν, αφού ο νόμος δεν την επιβάλλει, και πόσο γρήγορα θα ελεγχθούν από την ΕΕΤΤ και την Κομισιόν αν δεν το κάνουν.
_______________________
Κανείς σοβαρός δεν αμφισβητεί ότι οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες για να κρατούν τα παιδιά κολλημένα στην οθόνη. Το πρόβλημα είναι ότι ο νόμος χτυπά την πρόσβαση και όχι τον σχεδιασμό. Οι αλγόριθμοι που προτείνουν ατελείωτο περιεχόμενο, τα «streaks» και οι ειδοποιήσεις στις 2 τα ξημερώματα θα είναι ίδια για τον 15χρονο της 2ας Ιανουαρίου.
Τα στοιχεία της Αυστραλίας δείχνουν τι πρέπει να περιμένουμε: λιγότερους λογαριασμούς στα χαρτιά, σχεδόν την ίδια χρήση στην πράξη, και γονείς που βοηθούν τα παιδιά να παρακάμψουν τον νόμο. Η ελληνική επαλήθευση με wallet είναι τεχνικά καλύτερη, αλλά ανοίγει ένα άλλο ζήτημα: μια υποδομή όπου, για να μπει κάποιος σε ένα κοινωνικό δίκτυο, αποδεικνύει ποιος είναι μέσω μιας κρατικής εφαρμογής. Σήμερα το σήμα είναι “πάνω ή κάτω από 15”. Αύριο, κάποιος θα ζητήσει να είναι κάτι περισσότερο.
Αν ο νόμος είναι η αρχή μιας συζήτησης για εκπαίδευση, για ψηφιακό γραμματισμό στα σχολεία και για υποχρεώσεις σχεδιασμού στις πλατφόρμες, ωφελεί. Αν είναι ένα “τα απαγορέψαμε”, τότε οι επικριτές θα έχουν δίκιο και η απαγόρευση θα μείνει στα λόγια.
0 σχόλια
iGuRu.gr